ပညာသင္ယူျခင္း နည္းလမ္းႏွစ္သြယ္

လူတဦးတေယာက္ရဲ႕ အေတြးအေခၚနဲ႕ ပညာသင္ယူႏိုင္မွဳ အရည္အခ်င္းေတြကို ေလ့လာဆန္းစစ္တဲ့ အခါမွာ သက္ဆိုင္သူ အသံုးျပဳတဲ့ ပညာသင္ယူျခင္း နည္းလမ္းကို ၾကည့္ရွဳအကဲျဖတ္ႏိုင္တယ္လို႕ ပညာသင္ၾကားေရးနဲ႕သင္ယူေရး သုေတသန နယ္ပယ္က ပညာရွင္ေတြက အဆိုျပဳထားခဲ့ၾကပါတယ္။ ပညာရပ္တခုကို ေလ့လာသင္ယူတဲ့အခါမွာ လူတေယာက္ဟာ ဒီပညာရပ္ကို အေပၚယံ ေလ့လာသင္ယူျခင္း နည္းလမ္း (Surface approach to learning) ကို အသံုးျပဳသလား၊ နက္ရွိဳင္းစြာ ေလ့လာသင္ယူျခင္း နည္းလမ္း (Deep approach to learning) ကို အသံုးျပဳသလားဆိုတာကို သိရင္ ဒီလူရဲ႕ အေတြးအေခၚနဲ႕ အရည္အခ်င္းကို ေလ့လာအကဲျဖတ္လို႕ ရႏိုင္ပါတယ္။



အေပၚယံေလ့လာသင္ယူျခင္း

ပညာရပ္တခုကို ေလ့လာတဲ့အခါ အေပၚယံေလ့လာသင္ယူျခင္း နည္းလမ္းကို အသံုးျပဳတတ္သူမ်ားဟာ အဓိကအားျဖင့္ စာေမးပြဲေအာင္ေရး၊ ဘြဲ႕လက္မွတ္ရရွိေရး၊ ပညာရပ္တပိုင္းတစကို ေရတိုမွာ လိုသလို ဆြဲသံုးႏိုင္ေရး စတဲ့ ရည္ရြယ္ခ်က္ ရွိသူမ်ား ျဖစ္ပါတယ္။ သူတို႕ဟာ အလုပ္တခုကို ေရဆံုးေရဖ်ား ထိထိေရာက္ေရာက္ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ႏိုင္သူမ်ား မဟုတ္ပဲ၊ ေရသာခို ေလွၾကံဳစီးတတ္သူမ်ား ျဖစ္လာေလ့ရွိပါတယ္။ သူတို႔အတြက္ ေလ့လာသင္ယူျခင္းဆိုတာ အလြတ္မွတ္မိျခင္းနဲ႕ မွတ္ထားတာေတြကို မွတ္ထားတဲ့ အတိုင္း ျပန္ေျပာႏိုင္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။

အေပၚယံေလ့လာသင္ယူတတ္သူမ်ားရဲ႕ ေလ့လာသင္ယူျခင္းဆိုင္ရာ ဗ်ဴဟာေတြကေတာ့ ေလ့လာရမယ့္ စာအုပ္စာေပထဲက ေကာင္းႏိုးရာရာ အခ်က္အလက္ေတြကို စြဲထုတ္ျပီး၊ အလြတ္မွတ္မိေနေအာင္ က်က္မွတ္ထားျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ေလ့လာေနတဲ့ ပညာရပ္ကို ကၽြမ္းကၽြမ္းက်င္က်င္ နားလည္ေအာင္ ျပဳလုပ္ေလ့မရွိပါဘူး။ အလြတ္က်က္မွတ္ျခင္းကိုပဲ ျပဳလုပ္တတ္ၾကပါတယ္။ ပညာရပ္ဆိုင္ရာ သေဘာတရားေတြကို ဆက္စပ္ေတြးေခၚျခင္း မရွိပဲ၊ ဦးေႏွာက္ထဲမွာ ပညာေတြ က်န္ဖို႕ထက္ စာေမးပြဲအေျဖလႊာေပၚမွာ ေရးခ်လိုက္ႏိုင္ဖို႕ကိုသာ အာရံုစိုက္ေလ့ ရွိၾကပါတယ္။

ပညာေရးဆိုင္ရာ ေလ့လာသူ Entwistle နဲ႕ Marton တို႕ကေတာ့ ပညာေလ့လာသင္ယူျခင္းဆိုတာ အလြတ္မွတ္မိျခင္းလို႕ ရွဳျမင္တတ္တဲ့ ေက်ာင္းသားေတြဟာ ပညာရပ္ေတြကို အေပၚယံပဲ ေလ့လာတတ္ေလ့ရွိတာေၾကာင့္ သက္ဆိုင္ရာပညာရပ္ကို နက္နက္နဲနဲ သိနားလည္ျခင္း မရွိၾကဘူးလို႕ ဆိုထားခဲ့ပါတယ္။

အေပၚယံေလ့လာသင္ယူတတ္သူမ်ားဟာ ပညာရပ္ရဲ႕ အေျခခံသေဘာတရားေတြကို ေလ့လာတာထက္ စာေမးပြဲမွာ ပါႏိုင္မယ့္ ေမးခြန္းေတြမွာ အေျဖဘယ္လိုေပးရမလဲဆိုတာကိုပဲ ၾကိဳျပီး ေတြးေလ့ရွိၾကပါတယ္။ စာေမးပြဲနဲ႕ အျခား စစ္ေဆးခ်က္ေတြမွာ က်ရွံဳးမွာကို အလြန္ပဲ စိုးရိမ္ပူပန္တတ္ၾကပါတယ္။ ပညာေလ့လာသင္ယူေနခ်ိန္ေတြမွာလဲ ပ်င္းရိျခင္းေတြ၊ စိတ္ဓာတ္က်ျခင္းေတြ ျဖစ္ေနတတ္ပါတယ္။

နက္ရွိဳင္းစြာေလ့လာသင္ယူျခင္း
နက္ရွိဳင္းစြာ ေလ့လာသင္ယူျခင္းနည္းလမ္းကို အသံုးျပဳတဲ့ ပညာေလ့လာသင္ယူသူမ်ားကေတာ့ ပညာရပ္တခုကို ေလ့လာတဲ့အခါမွာ ဒီပညာရပ္နဲ႕ ပတ္သက္တဲ့ စာေမးပြဲေတြ ေအာင္ဖို႕နဲ႕ ေရတိုအသံုးခ်ႏိုင္ေရးကိုပဲ အာရံုထားေလ့ မရွိၾကပါဘူး။ ဒီပညာရပ္ကို အေသးစိတ္၊ နက္နက္ရွိဳင္းရွိဳင္း နားလည္ေအာင္ ၾကိဳးပမ္းေလ့လာၾကပါတယ္။ ဒီပညာကို အသံုးျပဳျပီး လက္ေတြ႕မွာ ျဖစ္ေပၚေနတဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြ၊ ျပႆနာေတြကို အေျဖရွာႏိုင္ဖို႕ ဆက္စပ္ေတြးေတာေလ့ရွိၾကပါတယ္။ ပညာသင္ယူျခင္းအေပၚမွာ ပ်င္းရိျငီးေငြ႕ျခင္း မရွိပဲ ပညာရပ္ေတြကို တဆင့္ခ်င္း စနစ္တက် ေလ့လာသင္ယူၾကပါတယ္။ ျဖတ္လမ္းလိုက္ေလ့ မရွိၾကပါဘူး။

ပညာေလ့လာသင္ယူျခင္းမွာ ျဖတ္လမ္းလိုက္တတ္တဲ့ အက်င့္ဆိုးဟာ မိမိကိုယ္တိုင္ကိုသာမက အမ်ားကိုပါ ဒုကၡေရာက္ေစတတ္ပါတယ္။ ဥပမာ- ႏိုင္ငံေတြရဲ႕ စီးပြားေရးဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္မွဳ indicators ေတြေပၚမွာ အေျခခံျပီး Multivariate analysis လုပ္တယ္ ဆိုပါစို႕။ ပညာေလ့လာသင္ယူမွဳမွာ ျဖတ္လမ္းလိုက္တတ္သူဟာ ဒီလိုဆန္းစစ္ခ်က္စာတမ္း တခ်ိဳ႕ကို ဖတ္မွတ္၊ အေရးပါတဲ့ အခ်က္ေတြကို ဆြဲႏွဳတ္ျပီး၊ ဒီအေၾကာင္းကို သိသေယာင္ေယာင္နဲ႕ တတ္ေယာင္ကား လုပ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီလိုေလ့လာဆန္းစစ္ခ်က္လုပ္ႏိုင္မယ့္ အေျခခံသေဘာတရားေတြျဖစ္တဲ့ variable approximations, dimension reductions, linear combinations for separation, Higher-dimensional approximations, allocation rules, misclassification စတာေတြကို သေဘာမေပါက္တဲ့ အခါက်ေတာ့ လက္ေတြ႕ျပဳလုပ္ရတဲ့ အခါမွာ ကိုးရို႕ကိုးယားေတြ ထြက္လာတတ္ပါတယ္။ သိပၸံပညာရပ္မွာပဲျဖစ္ျဖစ္၊ ၀ိဇၨာ ပညာရပ္မွာပဲ ျဖစ္ျဖစ္ အေျခခံသေဘာတရားေတြကို ကၽြမ္းက်င္ပိုင္ႏိုင္မွဳမရွိပဲ ျဖတ္လမ္းလိုက္ ဆရာလုပ္လိုသူေတြ မ်ားလာတဲ့အခါ သက္ဆိုင္ရာ ပညာရပ္နယ္ပယ္မွာသာမက၊ ပညာရပ္နဲ႕ လက္ေတြ႕ဆက္စပ္ေနတဲ့ အသံုးခ်မွဳ နယ္ပယ္ေတြမွာပါ ကေသာင္းကနင္း ျဖစ္ေနတတ္ပါတယ္။ ျဖတ္လမ္းလိုက္ျခင္းဟာ လူတဦးတည္းအတြက္သာမက အမ်ားျပည္သူကိုပါ ဒုကၡေရာက္ေစတတ္ ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ နက္ရွိဳင္းစြာ ေလ့လာသင္ယူျခင္း နည္းလမ္းကို ပညာေလ့လာသူအမ်ားက အသံုးျပဳၾကဖို႕ အလြန္ပဲ အေရးၾကီးလွပါတယ္။

နက္ရွိဳင္းစြာ ေလ့လာသင္ယူျခင္းဟာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္း ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္မွဳအတြက္ လိုအပ္ခ်က္တရပ္ျဖစ္တဲ့ higher-order thinking (အေတြးအေခၚ အဆင့္အတန္း ျမင့္မားမွဳ) ကိုလဲ ေထာက္ကူေပးႏိုင္ပါတယ္။ အေတြးအေခၚ အဆင့္အတန္း ျမင့္မားသူေတြဟာ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းအတြင္းမွာ ရွိေနတဲ့ အိုင္ဒီယာေတြကို အစဥ္အလာ ဓေလ့ထံုးစံေၾကာင့္ ဆိုျပီးေတာ့လဲ လက္ခံေလ့မရွိပါဘူး။ ဘယ္သူေျပာတဲ့ အဆိုအမိန္႕စကား ဆိုျပီးေတာ့လဲ မ်က္စိမွိတ္ယံုၾကည္ေလ့ မရွိပါဘူး။ အိုင္ဒီယာသေဘာတရားေတြကို စနစ္တက်ေလ့လာျပီးမွ လက္ခံက်င့္သံုးေလ့ရွိၾကပါတယ္။ လက္ေတြ႕နယ္ပယ္နဲ႕ ကိုက္ညီမွဳရွိမရွိ ျပန္လွန္သံုးသပ္ေလ့ရွိၾကပါတယ္။ ျပႆနာေတြရဲ႕ အရင္းအျမစ္ေတြကို ရွာေဖြျပီး ေျဖရွင္းႏိုင္ဖို႕ ၾကိဳးစားေလ့ရွိၾကပါတယ္။ အေတြးအေခၚသစ္ေတြကို ၾကံဆရွာေဖြေလ့ရွိၾကပါတယ္။ ေ၀ဖန္ဆန္းစစ္ျခင္း (Critical thinking) ကို က်င့္သံုးေလ့ရွိၾကပါတယ္။

နိဂံုး

နိဂံုးခ်ဳပ္ဆိုရရင္ နက္ရွိဳင္းစြာ သင္ယူေလ့လာျခင္းကို အသံုးျပဳသူေတြရဲ႕ အရည္အခ်င္းဟာ အေပၚယံသင္ယူေလ့လာျခင္းကို အသံုးျပဳသူေတြရဲ႕ အရည္အခ်င္းေတြထက္ ေရရွည္မွာ ပိုမို တိုးတက္ေကာင္းမြန္တတ္တာေၾကာင့္ နက္ရွိဳင္းစြာ သင္ယူေလ့လာသူေတြ မ်ားျပားတဲ့ လူအဖြဲ႕ အစည္းဟာ အာဂံုေဆာင္ အလြတ္က်က္ျပီး အေပၚယံသင္ယူေလ့လာသူေတြ မ်ားျပားတဲ့ လူ႕အဖြဲ႕ အစည္းထက္ ပိုျပီး ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ပညာသင္ယူျခင္း နည္းလမ္းႏွစ္သြယ္ ခြဲျခားမွဳ ကို အသံုးျပဳျပီး လူတဦးခ်င္းစီရဲ႕ အရည္အခ်င္းေတြကို ေလ့လာသံုးသပ္ႏို္င္ရံုမက၊ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းရဲ႕ အနာဂတ္ကိုပါ ခန္႕မွန္းတြက္ခ်က္လို႕ ရႏိုင္ပါေၾကာင္း ေရးသားတင္ျပအပ္ပါတယ္။

Critical Thinking ဆုိတာ

ပထမ။ လူ႔ဘ၀ဆုိတာ တစ္ေျဖာင့္တည္း တစ္ေလွ်ာက္လုံး အဖုအထစ္ အခ်ိဳင့္အ၀ွမ္းမရွိ ေျပျပစ္ေခ်ာေမြ႕ သာယာ ခ်မ္းေျမ့ေနတဲ့ ထာ၀ရလမ္းေၾကာင္းႀကီး မဟုတ္ဘူး။

လမ္းေၾကာင္းရွိတာ မွန္တယ္။ တကယ္ရွိတယ္။ ခန္႔ခန္႔ညားညားျဖစ္ ေအာင္ေျပာရရင္ေတာ့ ဘ၀ … ေပါ့။ လမ္းေၾကာင္းရွိသလုိ တကယ္စစ္မွန္တဲ့ ခရီးဆုံးပန္းတုိင္လဲ တကယ္ရွိတယ္။ ဗုဒၶ ဘာသာအလုိအရေတာ့ မဂ္ဖုိလ္နိဗၺာန္ေပါ့။ ခက္ေနတာက လမ္းခုလပ္မွာ အခက္အခဲ အတားအဆီးေတြရွိတယ္။ ဒါလဲ လမ္းေၾကာင္းနဲ႔ ခရီးဆုံးပန္းတုိင္လုိ တကယ္ရွိတယ္။ ရွိေတာ့ ရင္ဆုိင္ရေတာ့တာေပ့ါ။ အခ်ိန္အခါ ေနရာေဒသ တစ္ေယာက္နဲ႔ တစ္ေယာက္ေတာ့ မတူၾကဘူး။ ဒါေပမယ့္ လူတုိင္းတစ္ခ်ိန္မဟုတ္တစ္ခ်ိန္၊ တစ္ေနရာမဟုတ္ တစ္ေနရာမွာေတာ့ ေတြ႕ၾကမွာ ပဲ။ တစ္ခ်ိဳ႕အတြက္ၾကေတာ့ တစ္ခ်ိန္တစ္ေနရာေတာင္ မဟုတ္ဘူး။ ႏွစ္ခ်ိန္ႏွစ္ေနရာ၊ သုံးခ်ိန္သုံးေနရာ စသည္ျဖင့္ ပြားပြား သြားတတ္တယ္။ ကံဆုိးမသြားေလရာ မုိးလိုက္ရြာဆုိတဲ့ ႐ုိးရာစကားထဲကလိုျဖစ္တယ္။ အဲဒါကို အဂၤလိပ္လုိေတာ့ CRISIS လုိ႔ ေခၚတယ္။ ဒီေတာ့ Crisis ဆုိတာ လူတုိင္းေတြ႕ရမယ္။ တစ္ခ်ိန္မဟုတ္တစ္ခ်ိန္၊ တစ္ေနရာမဟုတ္တစ္ေနရာ မေတြ႕မရွိ ေတြ႕ရမွာပဲ။ လူဆိုတာ Crisis နဲ႔ တဲြေနတယ္လုိ႔ေတာင္ ေျပာလို႔ရတယ္။ အဲဒီ Crisis ကို ေက်ာ္လႊားဘုိ႔ ေတြးလာတာ ဉာဏ္ ထုတ္လာတာ အသိပြင့္လာေအာင္ ထုိးေဖာက္လာတာေတြဟာ Critical Thinking အတြက္ ပထမအခ်က္ျဖစ္တယ္။

ဒုတိယ။ Critical Thinking မွာ ဘယ္ေတာ့မွ အ႐ႈံးဆုိတာ မရွိဘူး။ အႏုိင္ပဲရွိတယ္။ တစ္ေျဖာင့္တည္းမဟုတ္တဲ့ ေလာကကုိ တရားေသတစ္ခုခုကို ကိုင္စဲြၿပီး မုိက္မုိက္ကန္းကန္း ၀င္တုိက္မေနလို႔ပဲ။ Critical Thinking ရဲ႕ အလုပ္ကိုယ္၌က ၀င္တုိက္ေနဘုိ႔ မဟုတ္ဘူး။ အတားအဆီး အခက္အခဲကို ေက်ာ္လႊားလြန္ေျမာက္ေအာင္ျမင္သြားဘုိ႔။ သိသည္ ျဖစ္ေစ၊ မသိသည္ ျဖစ္ေစ အမွန္ေတာ့ ေအာင္ျမင္မႈမွန္သမွ်ဟာ Critical Thinking ေၾကာင့္ ျဖစ္ရတာခ်ည္းပါပဲ။ ဒီလုိ စဥ္းစားၾကည့္ပါ Critical Thinking မပါပဲ အလုပ္တစ္ခုလုပ္ၾကည့္ ဘယ္လုိမွေအာင္ျမင္မွာ မဟုတ္ဘူးဆုိတာ ေတြ႕လာရလိမ့္မယ္။ စကား အကုန္ေျပာလိုက္မယ္။ စၾကာဝဠာ ဒါမွမဟုတ္ ကမၻာမွာလူရယ္လုိ႔ ပထမဦးဆုံး ေပၚလာၿပီး အဲဒီ ပထမဆုံး လူသားဟာ အသက္ဆက္ရွင္ခ်င္စိတ္မရွိဘူးဆုိရင္ လူဆိုတာဘယ္မွာမွ ရွိေတာ့မွာမဟုတ္ဘူး။ Critical Thinking ဆုိတာ စိတ္ထဲ ျဖတ္ကနဲေပၚလာလုိက္လုိ႔သာ ငါဆက္အသက္ဆက္ရွင္မယ္ဆုိၿပီး ယခုထိ လူဆုိတာရွိေနျခင္းျဖစ္တယ္။ တစ္နည္းအားျဖင့္ ေအာင္ျမင္ေသာ လူသားလုိ႔ျဖစ္တည္လာျခင္းျဖစ္တယ္။ ဒါေၾကာင့္မုိ႔ Critical Thinking မွာ ေအာင္ျမင္မႈပဲရွိတယ္။ အ႐ႈံးဆို တာလုံး၀မရွိဘူး။ ဒါ ဒုတိယအခ်က္။ ကဲ .. ဘယ္ေလာက္ေကာင္းလုိက္တဲ့ Critical Thinking ပါလဲဗ်ာ။ က်ေနာ္တုိ႔ သတိမမူ ဂူမျမင္ ျဖစ္ေနခဲ့တာပါ။


တတိယ။ ဒီတတိယအခ်က္ဟာ အေရးအႀကီးဆုံးျဖစ္တယ္။ ပထမေတြ၊ ဒုတိယေတြ ဘယ္ေလာက္ေကာင္းေနပါေစ ဒီတတိယအခ်က္ မပါရင္အလကားျဖစ္သြားတယ္။ လူဟာ တိရစာၦန္ျဖစ္သြားတယ္။ ကမၻာမွာ စစ္ပဲြေတြ စစ္အာဏာရွင္ေတြ ျဖစ္ျဖစ္လာတာဟာ ဒီတတိယအခ်က္ကို ပစ္စလက္ခတ္သေဘာထားခဲ့ၾကလုိ႔ … လုိ႔ ေတာင္ေျပာႏုိင္တယ္။ Critical Thiniking အဲဒီေလာက္ထိ ျမင့္မားဂုဏ္ရွိပါတယ္။ ဒါျဖင့္ အဲဒီတတိယအခ်က္က ဘာလဲ။ လြယ္လြယ္ေလး ပထမေျပာမယ္။ ေနာက္မွတစ္ဆင့္တက္ နည္းနည္းေျပာမယ္။ လြယ္လြယ္ေလးေျပာရရင္ေတာ့ တတိယနဲ႔ အေရးႀကီးဆုံးအခ်က္ဟာ ကိုယ္ခ်င္းစာတရားဆိုတဲ့ လူ႔စိတ္ထားေလးပါပဲ။ စိတ္ထားေကာင္း စိတ္ထားျမတ္ကေလးပါ။ လူေတြက ေပါ့ေပ့ါေလးထားလုိ ထား ခပ္ဖြဖြေလးသုံးလိုသုံး ခပ္မွိန္မွိန္ေလး ေလွ်ာ့လိုေလွ်ာ့ထားလို႔သာ ရွိေတာ့ရွိ၊ ေကာင္းေတာ့ေကာင္းပါရဲ႕ ေအးေဆးေပ့ါ ဆိုတဲ့သေဘာမ်ိဳး ေဘးဖယ္ခံထားရတဲ့ ကုသိုလ္စိတ္ ကုသုိလ္တရား အေကာင္းစားေလးပါ။ သူ႔တန္ဖုိးနဲ႔သူ သူ႔ေနရာနဲ႔သူ ျပန္တင္ေပးလုိက္ပါ။ ေလာကေကာင္းသြားမွာ ေသခ်ာေပါက္အာမခံႏုိင္တဲ့ လူ႔ေလာကမ႑ိဳင္တစ္ခု ျဖစ္သြားပါ့မယ္။ ဒါကို က်ေနာ္တုိပ မေမ့သလုိလိုနဲ႔ တကယ္ေတာ့ ေမ့ေနခဲ့ၾကတယ္။ မေမ့ၾကပါနဲ႔စို႔။

ခုလုိစဥ္းစားၾကည့္ပါ။ ခင္ဗ်ားဟာ ေက်ာင္းဆရာတစ္ေယာက္ ဆိုပါစို႔။ ေက်ာင္းသားေတြကို ပညာတတ္ႀကီးျဖစ္ ေအာင္ စာသင္ေပးရေတာ့မယ္။ ဘယ္ေက်ာင္းသားမွ ကိုယ့္သားသမီးအရင္း မျဖစ္ႏုိင္ဘူး။ ဒါေပမယ့္ သူစိမ္းလုိလဲ သေဘာ ထားလုိ႔မရေတာ့ဘူး။ အဲဒီေတာ့ အေကာင္းဆုံးကဘာလဲ။ ကိုယ့္ေက်ာင္းသားေတြကို ကိုယ့္သားသမီးအရင္းလုိ သေဘာထား ၿပီး စာသင္ေပးဘုိ႔ပဲက်န္။ အဲဒီ ကိုယ္ခ်င္းစာတရားပါပဲ။ ကိုယ္ခ်င္းစာတရားနဲ႔ စာသင္ေပးတာေလာက္ေကာင္းတဲ့စိတ္ထား ဘယ္လိုရွိဦးမွာလဲ။ အမ်ိဳးသားပညာေရးႏွင့္ ကုိလုိနီပညာေရး ကြာျခားတာ ဒီကုိယ္ခ်င္းစာတရားေလးပါပဲ။ ကိုယ္ခ်င္းစာ စိတ္ထားေၾကာင့္သာ အမ်ိဳးသားပညာေရးဟာ ကိုလုိနီကၽြန္ပညာေရးထက္ အဆင့္ျမင့္သြားျခင္းျဖစ္တယ္။ လြတ္လပ္ေရးဟာ လဲဒါေၾကာင့္ ရလာရတယ္။

ကဲအခုနက္နက္နဲနဲ ေျပာေတာ့မယ္။ ကိုယ္ခ်င္းစာတရားဆုိတာ ျမန္မာတုိ႔ရဲ႕ ႐ုိးရာျဗဟၼစိုရ္တရားေလးပါးဆုိတဲ့ ေမတၱာ၊ က႐ုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥေပကၡာတို႔ရဲ႕ အကိုင္းအခက္တစ္ခုမွ်သာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေမတၱာ၊ က႐ုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥေပကၡာ ဆုိတာလဲ ျမန္မာတုိ႔ရဲ႕ ဗုဒၶဘာသာမွာပဲရွိတယ္လုိ႔ က်ေနာ္ ထင္တယ္။ သုေတသနနဲ႔ေတာ့ စစ္ၾကည့္ရဦးမယ္။ ဒါထားပါေတာ့။ ေနာက္ၾကလုပ္လုိ႔လဲ ရပါတယ္။ စကားသိပ္ရွည္ေနရင္ေတာ့ ေမ့သြားတတ္ၾကတယ္။ ဒီေလာက္ဆုိ ေတာ္ပါၿပီ။

ေနာက္ဆက္တဲြ

ေနာက္ဆက္တဲြလုိ႔ သီးသန္႔ခဲြၿပီးေျပာရျခင္းဟာ ဘာသာရပ္ရဲ႕ ပင္ကိုယ္သဘာ၀၊ ပင္ကိုယ္စ႐ုိက္ေတြအျပင္ က်ေနာ့္ ကိုယ္ပိုင္ ထင္ျမင္ယူဆတာေတြပါ ထည့္သြင္းပါ၀င္ေနလို႔ပါ။ ဖတ္လို႔လည္းဖတ္ပါ။ မဖတ္လဲ ရပါတယ္။

ပထမဆုံး ေျပာခ်င္တာကေတာ့ Critical Thinking မွာ လက္ေတြ႕ပါ ပါ၀င္တယ္ဆုိတာပါပဲ။ အမ်ားထင္ေနၾကတာ က Critical Thinking ဟာ အေတြးသက္သက္ပဲလို႔၊ Critical Thinking တုိ႔ စာလုံးႏွစ္လု့းရွိရာမွာ Thinking တစ္လုံးတည္း ကိုပဲ ကြက္ေတြးလုိက္လုိ႔ အဲလိုျဖစ္သြားတာ။ Critical မပါပဲ Thinking ခ်ည္းပဲဆုိရင္ သူ႔ Thinking ေရာ ကိုယ့္ Thinking ေရာ ႏွစ္ခုစလုံး မွန္ေနတယ္လို႔ ျဖစ္သြားမွာေပ့ါ။ ဒါေပမယ့္ အမွန္တရားဆိုတာ တစ္ခုတည္းရွိရမည္။ ဒီေတာ့ ဘယ္လုိ လုပ္မလဲ။ Thinking ကိုေတာ့ အားကိုးလုိ႔ မရေတာ့ဘူး။ Thinking န႔ဲ မရေတာ့ဘူးဆုိရင္ တစ္ခုပဲက်န္တယ္။ လက္ေတြ႕န႔ဲ အမွား၊ အမွန္ ဆုံးျဖတ္ရေတာ့မယ္။ လက္ေတြ႕နဲ႔ စမ္းၾကည့္၊ စစ္ၾကည့္ရေတာ့မယ္။ အဲဒါ Critical က်တယ္လုိ႔ ေျပာလုိက္တာ နဲ႔အတူတူပါပဲ။ တစ္ခုသတိထားရမယ္။ လက္ေတြ႕ခ်ည္းပဲ ထားမယ္ Thinking မပါေၾကးဆုိရင္လဲ လူမုိက္ေတြ ျဖစ္ကုန္မယ္။ လက္နက္ရွိတဲ့လူက လက္နက္မရွိတဲ့လူကို အႏုိင္က်င့္သလို ျဖစ္သြားမယ္။ ဒါေၾကာင့္ Critical လဲ လုိတယ္။ Thinking လဲ လုိတယ္။ Critical Thinking မွာ လက္ေတြ႕ပါတယ္ဆုိတာ ဒါေလာက္ဆုိ ရွင္းေလာက္ပါၿပီ။ ဒါေၾကာင့္မုိ႔လဲ Critical Thinking မွာ အ႐ႈံးမရွိတာ။

ဒုတိယေျပာခ်င္တာကေတာ့ Critical Thinking ဟာ စစ္အာဏာရွင္နဲ႔ တစ္ျခားစီျဖစ္တယ္။ စစ္အာဏာရွင္ဆုိတာ သူေျပာၿပီးရင္ က်န္တဲ့သူအားလုံးက လုိက္နာပဲ။ ျပန္မေမးနဲ႔ ျပန္မေျပာနဲ႔။ ဒါေၾကာင့္ စစ္အာဏာရွင္မွာ Critical Thinking မရွိဘူး။ Critical Thinking ကို သိပ္မုန္းတယ္။ Critical Thinking သမားေတြကို ဖမ္းဆီးေထာင္ခ်တယ္။ ႏွိပ္စက္တယ္။ အသက္ေသဆုံးသြားသည္အထိ ရက္စက္တယ္။ ဒါေၾကာင့္မို႔လဲ လူေတြက စစ္အာဏာရွင္ကို လက္မခံႏုိင္ၾကတာျဖစ္တယ္။ ေနာက္ဆုံးေတာ့ Critical Thinking က စစ္အာဏာရွင္ကို ႏုိင္ရမွာျဖစ္တယ္။

တတိယနဲ႔ ေနာက္ဆုံးအေနနဲ႔ ေျပာခ်င္တာက Critical Thinking ဟာ အေသးဆုံးကေန အႀကီးဆုံးအထိ သုံးလုိ႔ ရတယ္။ သုံးလဲသုံးသင့္တယ္ဆုိတာပါပဲ။ အေသးဆုံးဆိုတာ ဘာကို ဆုိလုိခ်င္တာလဲ။ နဲနဲ ရွင္းျပပါရေစ။ ဥပမာ .. ဒီေန႔ ဘာဟင္းခ်က္စားမလဲေဟ့လုိ႔ ေမးလုိက္တာဟာ Critical Thinking ကို အသုံးခ်လုိက္တာပဲ။ ေမးသူကိုယ္၌ကေတာ့ Critical Thinking မွန္းသိခ်င္မွသိမယ္။ ၾကားဖူးမွာေတာင္ မဟုတ္ဘူး။ ဒါေပမယ့္ သူ႔ဦးေႏွာက္က အလုပ္လုပ္တာ Critical Thinking ျဖစ္တယ္။ မေန႔ကဟင္းလဲ ဟင္းပဲေလ။ ထပ္စားလုိ႔ရတာပဲ။ ဒါေပမယ့္ အဲဒါကို သူမစဥ္းစားေတာ့ဘူး။ ဟင္းအသစ္ဘက္ကို လွည့္ေျပာင္း စဥ္းစားတယ္။ အဲဒါ Critical Thinking ျဖစ္သြားတာပါပဲ။

အႀကီးဆုံး အျမင့္ဆုံးကေတာ့ က်ေနာ္ ရင္ထဲရွိသေလာက္ ေျပာပါရေစဗ်ာ။ ဘုရားပြင့္ေတာ္မူတာဟာ Critical Thinking ရဲ႕ အထြတ္အထိပ္ လြတ္ေျမာက္သြားတာလုိ႔ က်ေနာ္ေတာ့ ဆုိခ်င္တာ။ ဒီေနရာမွာ အေနာက္ႏုိင္ငံေတြရဲ႕ Critical Thinking သင္႐ိုးနဲ႔ က်ေနာ့္ Critical Thinking ယူဆပုံ ကြာျခားသြားတယ္။ ဗုဒၶဘာသာဟာ ပညာဘာသာျဖစ္တယ္။ တစ္ျခား ဘာသာေတြဟာ အာဏာျဖစ္တယ္။ ဒါေလာက္ေတာ့ မေျပာမျဖစ္ ေျပာပါရေစ။ နားလည္ခြင့္လႊတ္ေပးၾကပါ။ အရဟံ ဆုိတာ သံသရာအားလုံး ဒုကၡက လြတ္ကင္းသြားတာကုိဆိုတာ။ ဘယ္လုိနည္းနဲ႔ လြတ္ကင္းတာလဲ။ Critical Thinking နဲ႔ လြတ္ကင္းတာ။ တစ္နည္းေျပာရရင္ေတာ့ ၀ိပႆနာေပ့ါ။ သမၼာသံဗုေဒၶာဆုိတာ ဆရာမရွိ မိမိအလိုလုိ ကိုယ္ေတာင္တုိင္ သိျမင္တာကို ေျပာတာ။ အာဏာမဟုတ္ဘူး။ ကံ၊ ကံ၏ အက်ိဳးတရားသေဘာကို သိျမင္ၿပီး ကံ၊ ကံ၏ အက်ိဳးတရားသေဘာ ကိုသိျမင္ၿပီး ကံ၊ ကံ၏ အက်ိဳးတရားရဲ႕ လက္ထိပ္ သံေေျခက်င္းက လြတ္ေျမာက္သြားတာ။ အာဏာမဟုတ္တဲ့အတြက္ Critical Thinking ထဲ အက်ဳံး၀င္သြားတယ္လို႔ ဆုိလို႔ရသြားတယ္။ ၀ိဇၨာစရဏ သမၸေႏၷာဆုိတာ အေတြးေရာ လက္ေတြ႕ေရာ ၿပီးေျမာက္ျပည့္စုံသြားတာကုိဆုိတာ။ ဗုဒၶရဲ႕ ဂုဏ္ေတာ္ကိုးပါးထဲက ဒီသုံးပါးနဲ႔တင္ Critical Thinking လို႔ ေျပာလုိ႔ရသြားၿပီ မဟုတ္ပါလားဗ်ာ။ က်န္တဲ့ ဂုဏ္ေတာ္ေတြအတြက္လဲ ေျပာလုိ႔ရပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ မေျပာေတာ့ပါဘူး။ ၿခဳိးၿခံလုိက္ပါတယ္။ ဒါေတြဟာ က်ေနာ့္ ေနာက္ဆက္တဲြေတြပါပဲ။

ဒီေတာ့ မွတ္ရေအာင္ အက်ဥ္းခ်ဳပ္လိုက္ရင္ Critical Thinking ဆိုတာ

1. Crisis ကိုေက်ာ္လႊားဘုိ႔ ေတြးတာလုပ္တာ။
2. အ႐ႈံးလုံး၀မရွိတာ။
3. ကိုယ္ခ်င္းစာတရားထားတာတို႔ ျဖစ္တယ္။

Critical Thinking ကို ဘယ္နယ္ပယ္မွာ ျဖစ္ျဖစ္ခ်သုံးလို႔ရပါတယ္။ ဥပမာ - ဘာသာေရး၊ ဖေလာ့ဆဖီ။ ဘာသာေရး မွာ Critical Thinking သုံးတယ္ဆုိတာ ၀ိပႆနာတင္တယ္ဆိုတဲ့ သေဘာနဲ႔ သက္ဆုိင္မယ္ထင္တယ္။ ဒါက်ေနာ့္အျမင္ပါ။ မွားရင္ ျပင္ေပးၾကပါ။ ဖေလာ့ဆဖီမွာ Critical Thinking ကို သုံးတယ္ဆုိတာၾကေတာ့ ဖေလာ့ဆဖီ တစ္ခုလုံးကို၌က Critical Thinking ေတြပဲလုိ႔ ေျပာလို႔ရမယ္ ထင္ပါတယ္။ ဒါအတုိဆုံးေျပာလိုက္တာပါ။

ခု ၂၁ ရာစုသစ္မွာ Critical Thinking ဟာ ပညာေရးက႑မွာ ေတာ္လွန္ေရးအေျပာင္းအလဲဆန္ဆန္ေခတ္စားလာ ပါတယ္။ ထုိင္းႏုိင္ငံမွာ ၂၀၁၀ (ထင္တယ္) ကစၿပီး မူလတန္းနဲ႔ အလယ္တန္းေတြမွာ Critical Thinking နဲ႔ တစ္ျပည္လုံး ေျပာင္းေတာ့မယ္လို႔ သတင္းစာမွာ ဖတ္ရပါတယ္။ သင္႐ုိးအသစ္ေတြ လိုအပ္တဲ့ သင္ေထာက္ကူပစၥည္းေတြ အသင့္ျဖစ္ေန ၿပီ … တဲ့။

ဒီေဆာင္းပါးဟာ ေယဘူယ်မဟုတ္ပါဘူး။ မရွိမျဖစ္ မသိမျဖစ္ ရွိသင့္တယ္၊ သိသင့္တယ္ထင္တဲ့ ေနာက္ခံကားခ်ပ္ပါ။ ဒီကားခ်ပ္ကို အေျခခံၿပီး သက္ဆုိင္ရာနယ္ပယ္ဘာသာရပ္ေတြမွာ ဆီေလ်ာ္ေအာင္ အေသးစိတ္ျဖည့္ဆည္း အသုံးခ်ႏုိင္ဘုိ႔ ျဖစ္ပါတယ္။

ဘ၀ရဲ႕ နိဂံုးခ်ဳပ္ တံခါးပိတ္သံ

ကၽြန္ေတာ္ဟာတကၠစီေမာင္းတဲ႕အလုပ္နဲ႕ အသက္ေမြး၀မ္းေက်ာင္းျပဳသူတစ္ေယာက္ပါ။ ေန႕လည္ပိုင္းေတာ႕ ကၽြန္ေတာ္ လုပ္ခ်င္တဲ႕ အလုပ္ေလးေတြ၊ ၀ါသနာပါတာေလးေတြ လုပ္ႏိုင္ေအာင္လို႔ ညဆိုင္းကိုသာ ေမာင္းပါတယ္.. ကၽြန္ေတာ္႕ တကၠစီဟာ ခရီးသည္ေတြရဲ႕ ရင္ဖြင္႕ရာ ဌာနလဲ ျဖစ္ခဲ႔ပါတယ္။ ကားငွားတဲ႔ ခရီးသည္ဟာ ကားထဲ၀င္လိုက္ျပီး ကၽြန္ေတာ္႕အေနာက္က ခံုမွာထိုင္လိုက္ျပီးတာနဲ႕ သူတို႕ ဘယ္သူဘယ္၀ါဆိုတာ ကၽြန္ေတာ္က မသိရပါဘဲ သူတို႕ရဲ႕ ဘ၀အေၾကာင္း ဇာတ္စံု ခင္းၾကေတာ႕တာပါဘဲ။ ဘာဘဲေျပာေျပာ မေမွ်ာ္လင္႕ဘဲ ၾကားခဲ႔ရတဲ႕ သူတို႕ေျပာျပတဲ႕ ဇာတ္ေၾကာင္းေတြထဲမွာ အခ်ိဳ႕ေတြက အံ႕အားသင္႕စရာေတြ ျဖစ္ခဲ႔ျပီး၊ အခ်ိဳ႕ အေၾကာင္းအရာေတြကေတာ႕ ဂုဏ္ယူစရာ စိတ္အားတက္စရာေတြ ျဖစ္ခဲ႔ရပါတယ္။ ဒါ႔အျပင္ အခ်ိဳ႕ အေၾကာင္းအရာမ်ားက်ေတာ႕ ေပ်ာ္ရ႔ႊင္ရယ္ေမာစရာ၊ အခ်ိဳ႕အေၾကာင္းအရာမ်ား က်ေတာ႔လည္း ၀မ္းနည္း စိတ္မေကာင္းစရာ ျဖစ္ခဲ႕ပါတယ္.. လူတိုင္းမွာ မတူညီတဲ႕ ဘ၀ကိုယ္စီ ရွိတတ္ၾကျပီး အဲဒီဘ၀ေတြကေန မတူညီတဲ႕ သင္ခန္းစာေတြကို ကၽြန္ေတာ္ ရခဲ႔ပါတယ္။

မွတ္မွတ္ရရေျပာရရင္ ကၽြန္ေတာ္ တကၠစီေမာင္းခဲ႔တဲ႕ သက္တမ္းတစ္ေလွ်ာက္မွာ အဖြားအိုတစ္ေယာက္ကို ေမာင္းပို႔ခဲ႔ရတဲ႕ ခရီးေလာက္ ဘယ္အျဖစ္အပ်က္ကမွ ကၽြန္ေတာ္႕ရဲ႔စိတ္ႏွလံုးကို ထိထိခိုက္ခိုက္ျဖစ္ေစ၊ အမွတ္ရေစႏိုင္ခဲ႕တာ မရွိေတာ႕ပါဘူး။ အဲဒီညက တစ္ခုေသာ ၾသဂုတ္လရဲ႕ ညတစ္ညပါ။ ကၽြန္ေတာ္တို႕ တကၠစီ ရံုးခ်ဳပ္ကေန ဆိတ္ျငိမ္ရပ္ကြက္တစ္ခုရဲ႕ လိပ္စာေျပာျပီး အဲဒီက လူတစ္ေယာက္ကို သြားၾကိဳဖို႕ အမိန္႔တစ္ခု ကၽြန္ေတာ္ လက္ခံရရွိလိုက္ပါတယ္.. ကၽြန္ေတာ္ထင္တာကေတာ႕ ခုလို ညသန္းေခါင္ေတာင္ ေက်ာ္ေနျပီဆိုေတာ႕ ပါတီပြဲတစ္ခုခုကေန အိမ္ျပန္မဲ႔သူ၊ ဒါမွမဟုတ္ လင္မယားရန္ျဖစ္လို႕ စိတ္တုိတုိနဲ႕ အိမ္ကဆင္းမဲ႕သူ၊ ဒါမွမဟုတ္ရင္ေတာ႕ မနက္အလုပ္ေစာေစာဆင္းမဲ႔သူ တစ္ေယာက္ေယာက္က ျမိဳ႕ျပင္မွာရွိတဲ႔ စက္ရံုတစ္ခုခုကို သြားလိမ္႕မယ္လို႕ ထင္ေနခဲ႔တာပါဘဲ။

လိပ္စာအတိုင္း ေမာင္းသြားေတာ႕ အဲဒီကို ကၽြန္ေတာ္ေရာက္သြားတဲ႔အခ်ိန္ဟာ မနက္ ၂နာရီခြဲ ရွိေနပါျပီ။ ေျမညီထပ္ ျပတင္းေပါက္က မီးေရာင္ျပျပေလး တစ္ခုကလြဲလို႕ အေဆာက္အဦးတစ္ခုလံုးဟာ ေမွာင္မဲ တိတ္ဆိတ္ေနပါတယ္.. ေဘးပတ္၀န္းက်င္မွာလည္း အိမ္ေတြဟာ နီးနီးနားနားမွာ မရွိၾကဘဲ ဟိုးခပ္ေ၀းေ၀းမွာသာ ရွိေနၾကတာမို႕ ေတာ္ေတာ္ကို ေျခာက္ျခားစရာ ေကာင္းေလာက္ေအာင္ အထီးက်န္ အေဖာ္မဲ႔ေနတဲ႔ အိမ္တစ္လံုးနဲ႔ တူပါတယ္.. ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးသာဆို တစ္ျခား တကၠစီေမာင္းသူေတြဟာ ကားဟြန္း တစ္ၾကိမ္ႏွစ္ၾကိမ္ တီးျပီး ခနေလာက္ ေစာင္႕ၾကည္႕ျပီးတာနဲ႕ လူသံမၾကားရရင္ ခ်က္ျခင္း ေမာင္းထြက္သြားၾကမွာ ေသခ်ာပါတယ္။ ဒါေပမဲ႕ အိမ္သံုးကားေတြ ဘာေတြ မရွိတဲ႕ သူေတြ အတြက္ေတာ႕ ခုလို ညဥ္႕နက္သန္းေခါင္မွာ တကၠစီသာမရရင္ သူတို႕အတြက္ အေတာ္ကို အခက္အခဲ ျဖစ္ၾကပါလိမ္႕မယ္ဆိုတဲ႕ အေတြးနဲ႕ ကၽြန္ေတာ္ကေတာ႕ အႏၱရာယ္ျဖစ္ႏိုင္တဲ႕ မသကၤာစရာ အေနအထားမ်ိဳးကလြဲလို႕ သာမန္အတိုင္းဆို အိမ္တံခါးေပါက္ထိေအာင္ အေရာက္သြားျပီး စံုစမ္းေလ႕ရိွပါတယ္.. တကယ္လို႕မ်ား တစ္စံုတစ္ေယာက္ရဲ႕ အကူအညီနဲ႔မွ သြားႏိုင္လာႏိုင္တဲ႕ ခရီးသည္မ်ိဳး ျဖစ္ေနခဲ႔ရင္ လိုအပ္တဲ႔အကူအညီ ေပးႏိုင္ေအာင္ ဆိုတဲ႔စိတ္မ်ိဳး အျမဲတမ္း ထားခဲ႕ပါတယ္။

ဒါေၾကာင္႕ အခုလည္း အဲဒီအိမ္ရဲ႔ တံခါး၀ကို သြားေရာက္ျပီး တံခါးကို ေခါက္လိုက္တဲ႕အခါ “ခနေလာက္ ေစာင္႔ေပးပါ” ဆိုတဲ႕ အသံတစ္သံ ထြက္လာပါတယ္.. အသံကို နားေထာင္ျခင္းအားျဖင္႕ အသံပိုင္ရွင္ဟာ အင္အားခ်ည္႕နဲ႕ျပီး အေတာ္ေလးကို အသက္ၾကီးျပီလို႕ ခန္႕မွန္းရပါတယ္.. ျပီးေတာ႕ တစ္စံုတစ္ခုကို ၾကမ္းျပင္ေပၚ ဒရြတ္တိုက္ဆြဲေနတဲ႕ အသံကိုလည္း ၾကားလိုက္ရပါတယ္။ အေတာ္ေလးၾကာတဲ႕ အခ်ိန္မွာေတာ႕ တံခါးဖြင္႕သံ ၾကားလိုက္ရျပီး အသက္ ၈၀ေက်ာ္ေနျပီျဖစ္တဲ႕ အဖြားအိုတစ္ဦး တံခါးေပါက္ကေန ေပၚလာပါတယ္.. အဖြားအိုရဲ႕ ပံုစံက အေတာ္ေလးကို ေသးေကြးျပီးေတာ႔ ပိန္လွီေဖ်ာ႕ေတာ႕ကာ နာမက်န္းျဖစ္ေနတာ ၾကာေနခဲ႕ပံု ရပါတယ္.. သူ၀တ္ထားတာက ပြင္႕ရိုက္၀တ္စံုျဖစ္ျပီး ေခါင္းေပၚမွာေတာ႕ ဦးထုပ္ေလးတစ္လံုးကို ေဆာင္းထားပါတယ္.. အဖြားအိုရဲ႕ အျပင္အဆင္ပံုစံဟာ ၁၉၄၀ ခုႏွစ္ေလာက္က ရုပ္ရွွင္ေတြမွာ ျမင္ေတြ႔ရတတ္တဲ႕ ၀တ္စားဆင္ယင္ပံုမ်ိဳး ျဖစ္ေနပါတယ္.. သူ႕ေဘးမွာေတာ႕ ႏိုင္လြန္ ခရီးေဆာင္အိတ္ေလး တစ္လံုးပါ။ အိမ္ကိုၾကည္႕ရတာ လူမေနတာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာေနျပီျဖစ္တဲ႕ ပံုစံေပါက္ေနျပီး ရွိသမွ် ပရိေဘာဂေတြကိုလည္း အ၀တ္စေတြနဲ႕ ဖံုးအုပ္ထားပါတယ္.. နံရံေပၚမွာေတာ႔ နာရီတစ္လံုးတစ္ေလမွ ခ်ိတ္ထားတာ မေတြ႔ရသလို ဘီဒိုေတြထဲမွာလည္း အသံုးအဆာင္ပစၥည္းေတြ ရွိမေနပါဘူး။ အိမ္ရဲ႕ေထာင္႕ တစ္ေနရာမွာေတာ႕ ကဒ္ထူေသတၱာေလး တစ္ခုနဲ႕ ဓာတ္ပံုတစ္ခ်ိုဳ႕ ရွိေနခဲ႔ပါတယ္။

“အဖြားရဲ႕ အိတ္ကို သယ္ေပးပါလားကြယ္” သူမက ကၽြန္ေတာ္႕ကို ခ်ိဳသာေအးေဆးတဲ႕ အသံေလးနဲ႕ လွမ္းေျပာလိုက္ေတာ႕ ကၽြန္ေတာ႕ သူ႕အိတ္ေသးေလးကို ကားဆီကို အရင္ သြားထားလိုက္ျပီး တစ္ခါ အဖြားအိုကို တြဲေခၚဖို႕ အိမ္တံခါးေပါက္ကို ျပန္လာခဲ႕ပါတယ္.. အဖြားအိုဟာ ကၽြန္ေတာ႕ လက္ကိုတြဲလိုက္ျပီး ေျဖးေျဖးသာသာ လမ္းစေလွ်ာက္ပါတယ္.. တုန္ခ်ိေႏွးေကြးေနတဲ႔ ေျခလွမ္းေတြေၾကာင္႕ သတိထားျပီး တြဲေခၚခဲ႕ရပါတယ္.. ကားဆီေရာက္လို႕ ၀င္ထိုင္ျပီးခ်ိန္မွာ အဖြားအိုက ကၽြန္ေတာ္႔ကို ေက်းဇူးတင္စကား ဆိုပါတယ္..

“ရပါတယ္ အဖြား ကိစၥမရွိပါဘူး.. ကၽြန္ေတာ္က ခရီးသည္ေတြကို ဒီလိုဘဲ ကူညီေနက်ပါ. အဖြားကိုလဲ မိခင္တစ္ေယာက္ကို သေဘာထားျပီး ကူညီတာပါ” လို႕ ကၽြန္ေတာ္က ျပံဳးျပီး ျပန္ေျပာလိုက္ပါတယ္။

“မင္းဟာ အေတာ္သိတတ္တဲ႕ ကေလးဘဲ”… လို႕ အဖြားအိုက ေျပာလိုက္ျပီး လိပ္စာကဒ္ျပားေလးတစ္ခုကို ထုတ္ေပးပါတယ္… ျပီးေတာ႕ “ဒီလိပ္စာကို သြားမွာပါ.. ဒါေပမဲ႕ အဖြားကို ျမိဳ႕ထဲလမ္းအတိုင္း ေမာင္းပို႕ေပးပါလားကြယ္” လို႕ ေျပာပါတယ္။

ကၽြန္ေတာ္လည္း ခ်က္ျခင္းဘဲ “အဖြား ျမိဳ႕ထဲကေနေမာင္းရင္ ဒီလိပ္စာအတိုင္းဆို တေကြ႔တပတ္ၾကီး ျဖစ္သြားလိမ္႕မယ္.. အခ်ိန္လဲပိုၾကာလိမ္႕မယ္..” လို႕ ျပန္ေျပာလိုက္ပါတယ္.။

“အို… ရပါတယ္.. အဖြားက အလ်င္မလိုပါဘူး.. ေျဖးေျဖးသြားၾကတာေပါ႕.. အဖြားမွာ မိသားစု ေဆြမ်ိဳးဆိုလို႕လဲ တစ္ဦးတစ္ေယာက္မွ မရွိေတာ႕ဘူး… ျပီးေတာ႕ လူ႕ေလာကမွာ ၾကာၾကာေနဖို႕ အခ်ိန္လဲ အဖြားမွာ မရွိေတာ႕ပါဘူးကြယ္.. အဖြားကို ၾကည္႕ေပးေနက် ဆရာ၀န္ကလည္း လူမမာေစာင္႕ေရွာက္ေရး ေဂဟာနဲ႕ ဆက္သြယ္ေပးျပီး အဲဒီမွာ သြားေနဖို႕ စီစဥ္ေပးလို႕ အခု အဲဒီကို သြားရမွာပါ..”

အဖြားရဲ႕ တုန္တုန္ရီရီ စကားသံအဆံုးမွာ ေနာက္ၾကည္႕မွန္ကေန ကၽြန္ေတာ္ သူ႕မ်က္ႏွာကိုၾကည္႕လိုက္ေတာ႕ အဖြားရဲ႕ မ်က္၀န္းေတြဟာ ညအေမွာင္ထဲမွာ တဖ်တ္ဖ်တ္ ေတာက္ပေနခဲ႕တယ္.. ဘုရားေရ… မ်က္ရည္ေတြမ်ားလား။ ကၽြန္ေတာ္႔လက္က ခရီးအကြာအေ၀းကို ေဖာ္ျပတဲ႕ မီတာဆီ အလုိလို ေရာက္သြားျပီး မီတာခလုပ္ကို တိတ္ဆိတ္စြာ ပိတ္လိုက္မိပါတယ္.. ျပီးေတာ႕ “အဖြား သြားခ်င္တဲ႕ ေနရာေတြကိုေျပာပါ။ ကၽြန္ေတာ္ ေမာင္းပို႕ေပးပါမယ္ ” လို႕ ေျပာလိုက္မိပါေတာ႕တယ္။

ေနာက္ ၂နာရီေလာက္မွာေတာ႕ ကၽြန္ေတာ္တို႕ေတြ ျမိဳ႕ထဲတစ္ေလွ်ာက္ေမာင္းႏွင္ေနပါျပီ.. အဖြားအိုဟာ အေဆာက္အဦး တစ္ခုကို ညႊန္ျပျပီးေတာ႕ သူငယ္စဥ္ခါက အလုပ္လုပ္ခဲ႕တဲ႕ ရံုးလို႕ ေျပာျပပါတယ္.. အျခား လမ္းတစ္ခုကို ျဖတ္သြားခ်ိန္မွာလည္း အိမ္တစ္အိမ္ကိုျပျပီး သူနဲ႕ သူ႕ခင္ပြန္းတို႕ ညားကာစ အခ်ိန္ေတြတုန္းက ေနခဲ႕တဲ႕ အိမ္ ျဖစ္ေၾကာင္း ေျပာျပီး အိမ္ေရွ႕နားမွာ ကားကိုရပ္ခိုင္းကာ ေတာ္ေတာ္ေလးၾကာေအာင္ ေငးၾကည္႕ေနခဲ႕ပါတယ္.. တစ္ခါ အိမ္ေထာင္ပရိေဘာဂေတြ ေရာင္းတဲ႕ ဆိုင္ေရွ႕မွာ ကားရပ္ခိုင္းျပီးေတာ႕ ထိုေနရာဟာ တစ္ခ်ိန္က အလြန္နံမည္ၾကီး ထင္ရွားတဲ႕ စားေသာက္ဆိုင္ရဲ႕ေနရာ တစ္ခု ျဖစ္ခဲ႕ေၾကာင္းနဲ႕ ထိုစားေသာက္ဆိုင္ဟာ သူမတို႕ လင္မယား အျမဲတမ္း စားေသာက္တတ္တဲ႕ ဆိုင္တစ္ခုျဖစ္ေၾကာင္း ေျပာျပျပန္ပါတယ္.. တခါတေလမွာေတာ႕ အေဆာက္အဦး အခ်ိဳ႕ေရွ႕ ျဖတ္တဲ႕အခါ ကားကို ေျဖးေျဖးေမာင္းခိုင္းတတ္ျပီး စကားတစ္ခြန္းမွ မေျပာဘဲနဲ႕ အၾကာၾကီး ေငးေမာေနတတ္ပါတယ္။ အဖြားအိုရဲ႕ပံုစံက အရာရာကို ေနာက္ဆံုး နႈတ္ဆက္တဲ႕ ေဆြးေဆြးျမည္႕ျမည္႕ အၾကည္႕မ်ိဳးနဲ႕ တူေနတာမို႔ ၾကည္႕ရတာ ၀မ္းနည္းဖို႔ ေကာင္းလြန္းေနပါတယ္။ အဖြားအိုရင္ထဲမွာ ဘယ္လိုမ်ား ခံစားေနရမလဲဆိုတာ ကၽြန္ေတာ္ေတြးၾကည္႕မိျပီး ကိုယ္တိုင္လည္း ၀မ္းနည္းလာမိပါတယ္။

အေရွ႕ဘက္ဆီက အရုဏ္ဦး အလင္းေရာင္ေလး ေပၚထြက္လာတဲ႕အခ်ိန္မွာေတာ႕ “အဖြား ပင္ပန္းသြားျပီကြယ္.. ေျပာထားတဲ႕ လိပ္စာအတိုင္းသာ ကားကို ဆက္ေမာင္းပါေတာ႕ ” လို႕ေျပာလိုက္ျပီး မ်က္လံုးကို မွိတ္လိုက္ျပီး ကားေနာက္မွီကို မီွခ်လိုက္ပါေတာ႕တယ္.. ကၽြန္ေတာ္လဲ တိတ္ဆိတ္စြာဘဲ ကားကို ဆက္ေမာင္းခဲ႕လိုက္ပါတယ္.. အဖြားအို ေပးထားတဲ႕ လိပ္စာအတိုင္း ေရာက္တဲ႕အခ်ိန္မွာ ရွည္ေမွ်ာေမွ်ာ အေဆာက္အဦးတစ္ခုကို ေတြ႔လိုက္ရပါတယ္.. တကယ္ဘဲ လူမမာေတြအတြက္ ျပဳစုေစာင္႕ေရွာက္တဲ႕ ေဂဟာ ျဖစ္ပံုရပါတယ္.. ကားကို အေဆာက္အဦးရဲ႕ ေပၚတီကို အေရာက္ ကၽြန္ေတာ္ ေမာင္းသြားလိုက္တဲ႕အခ်ိန္မွာ ၀န္ထမ္းျဖစ္ပံုရတဲ႕ လူ၂ေယာက္ဟာ ေျပးထြက္လာကာ ကားဆီကို ေရာက္လာျပီး အဖြားအိုကို ဂရုတစိုက္ အေလးအနက္ထားကာ ကူညီေဖးမေနတာကို ေတြ႔ရပါတယ္.. ၾကည္႕ရတာ အဖြားအို ေရာက္အလာကို အဆင္သင္႕ ေစာင္႕ဆိုင္းေနပံုရပါတယ္.. ကားေနာက္ခန္းထဲ ထည္႕ထားတဲ႕ အဖြားအိုရဲ႕ အိတ္ကို ကၽြန္ေတာ္ သြားယူလာျပီးတဲ႔အခ်ိန္မွာ အဖြားအိုဟာ ၀ီွးခ်ဲ ေပၚေရာက္ေနပါျပီ။

“ကားခ ဘယ္ေလာက္ က်သလဲကြယ္ ” လို႕ အဖြားအိုက သူ႔ပိုက္ဆံအိတ္ေသးေသးေလးကို ဖြင္႕လိုက္ရင္း ကၽြန္ေတာ္႕ကို လွမ္းေမးလိုက္ပါတယ္..

“မေပးရပါဘူးခင္ဗ်ာ” ကၽြန္ေတာ္က ျပံဳးျပီး ျပန္ေျဖလိုက္ေတာ႕

“အို မဟုတ္တာ မင္းမွာလဲ ေနထိုင္စားေသာက္ေရးက ရွိဦးမယ္ေလ… ပိုက္ဆံ ယူပါကြယ္..” အဖြားက စိတ္မေကာင္းတဲ႕ ေလသံေလးနဲ႕ ျပန္ေျပာပါတယ္။

“တစ္ျခား ခရီးသည္ေတြ ရွိပါေသးတယ္အဖြား.. ဒီကအျပန္မွာလည္း ကၽြန္ေတာ္ ခရီးသည္ ရဦးမွာပါ.. ကၽြန္ေတာ႕ အတြက္ စိတ္မပူပါနဲ႕.. ” လို႕ ျပန္ေျပာလိုက္ရင္း ကၽြန္ေတာ္႕ စိတ္ထဲ ရုတ္တရက္ ျဖစ္ေပၚလာတဲ႕ ဆႏၵနဲ႕ ၀ီွးခ်ဲေပၚက အဖြားအိုကို ခါးညႊတ္ျပီး ေပြ႕ဖက္လိုက္မိပါတယ္.. အဖြားကလည္း ကၽြန္ေတာ႕ကို သူ႕လက္ကေလးေတြနဲ႕ ျပန္လည္ေပြ႔ဖက္ပါတယ္။

“မင္းဟာ အဖြားအိုတစ္ေယာက္ရဲ႕ ေနာက္ဆံုးအခ်ိန္ေလးေတြကို စိတ္ခ်မ္းသာ၊ ေက်နပ္မႈ ရသြားေအာင္ ကူညီ္ေပးခဲ႕သူပါကြယ္.. အဲဒီအတြက္ ေက်းဇူး အထူး ကေလးရယ္… ”

အဖြားရဲ႕ စကားက ကၽြန္ေတာ္႕ ႏွလံုးသားကို ဆုတ္ညစ္လိုက္သလို ခံစားလိုက္မိပါတယ္.. ဒါဟာ သူ႕အတြက္ ေနာက္ဆံုးအခ်ိန္ေတြတဲ႕လား… ကၽြန္ေတာ္ ဘာစကားမွ ထပ္မေျပာျဖစ္ေတာ႕ဘဲ အဖြားရဲ႕ လက္ကို ေနာက္ဆံုးအေနနဲ႕ ဖ်စ္ညစ္လိုက္ျပီး ကားဆီကို ေလွ်ာက္သြားကာ ကားကို ေမာင္းထြက္ခဲ႕လိုက္ပါေတာ႕တယ္.. ကၽြန္ေတာ္ ေမာင္းထြက္လာျပီးတဲ႕ေနာက္မွာ တံခါးပိတ္သံတစ္ခ်က္ကို ကၽြန္ေတာ္႕နားထဲမွာ သဲသဲကြဲကဲြ ၾကားလိုက္ရပါတယ္.. ဒီအသံဟာ ဘ၀တစ္ခုရဲ႕ နိဂံုးခ်ဳပ္ တံခါးပိတ္သံတစ္ခုလို႕ ကၽြန္ေတာ္႕စိတ္ထဲ ခံစားလိုက္မိပါတယ္။

အဲဒီက အျပန္ခရီးမွာတစ္ေလွ်ာက္မွာ ခရီးသည္ တစ္ဦးတစ္ေယာက္မွ ထပ္မတင္ျဖစ္ေတာ႕ဘဲ ကားကို ရည္ရြယ္ခ်က္မဲ႔စြာ ေမာင္းလာခဲ႕မိပါတယ္.. ဦးေႏွာက္တစ္ခုလံုးလဲ ဗလာျဖစ္ေနခဲ႕ျပီး အဲဒီေန႕တစ္ေန႕လံုး စကားေတာင္ မေျပာႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ကၽြန္ေတာ႕ ရင္ထဲမွာ အဖြားအိုအတြက္ တစ္စံုတစ္ရာ ထိခိုက္ ခံစားေနခဲ႕မိပါတယ္.. တကယ္လို႕မ်ား အဖြားအိုဟာ သူရဲ႕ ေနာက္ဆံုးအခ်ိန္ေလးမွာ စိတ္မရွည္ ေဒါသၾကီးတဲ႕ တကၠစီသမား တစ္ေယာက္ေယာက္နဲ႕မ်ား ၾကံဳေတြ႔ခဲ႕မိရင္၊ ဒါမွမဟုတ္ ကၽြန္ေတာ္သာ သူေျပာတဲ႕ ျမိဳ႕ထဲလမ္းအတိုင္း ေမာင္းေပးဖို႕ ျငင္းဆန္ခဲ႔မိရင္၊ သို႕မဟုတ္ တစ္ေခါက္ေလာက္ ကားဟြန္းတီးျပီး လူထြက္လာတာ မေတြ႔လို႕ ကားေမာင္းထြက္သြားခဲ႕မိရင္ ဆိုတဲ႕အေတြးေတြနဲ႕ ဖိစီးေနခဲ႕မိပါတယ္.. ဒီလိုသာျဖစ္ခဲ႔ရင္ေတာ႕ ဒီအဖြားအိုရဲ႕ ေနာက္ဆံုးအခ်ိန္ေတြဟာ စိတ္ခ်မ္းသာမႈ ရရွိသြားခဲ႕မယ္ မထင္ဘူး… ဘာဘဲျဖစ္ျဖစ္ ကၽြန္ေတာ္ ဒီေန႕လုပ္လိုက္မိတဲ႕ ေကာင္းမႈေလးတစ္ခု အတြက္ေတာ႕ ဘယ္ေတာ႕မွ ေမ႕လို႕ မရေအာင္ သတိရေနဦးေတာ႕မွာပါ။

အသက္ၾကီးလာတဲ႕ အိုမင္းမစြမ္းနဲ႕ အထီးက်န္ဘ၀ အခ်ိန္ေတြမွာ အျခားသူေတြရဲ႕ ဂရုစိုက္ေႏြးေထြးမႈ၊ ၾကင္နာေစာင္႕ေရွာက္မႈ၊ နားလည္သိတတ္မႈ၊ ေဖးမကူညီမႈ တို႕ဟာ လိုအပ္လွပါတယ္ေလ… တစ္ခ်ိန္ခ်ိန္ေတာ႔ ခုလို ဘ၀တံခါးၾကီး ပိတ္သြားတဲ႕အသံကို ကၽြန္ေတာ္တို႕ေတြလည္း ၾကံဳရေပလိမ္႕ဦးမယ္ မဟုတ္ပါလား။

အေဖ

ကြ်န္ေတာ္

၄ႏွစ္သားတုန္းက ငါ႔ေဖေဖႀကီး ဘာမဆို လုပ္တတ္တယ္။

၅ႏွစ္… ငါ႔ေဖေဖႀကီး မသိတာ ဘာမွ မရွိဘူး။

၆ႏွစ္… ငါ႔အေဖက မင္းအေဖထက္ တတ္တယ္ကြ။

၈ႏွစ္… တို႔အေဖက အကုန္လံုးေတာ့လည္း အတိအက် မသိဘူး။

၁၀ႏွစ္… အေဖတို႔ ငယ္ငယ္တုန္းကနဲ႔ အခုနဲ႔ကတၿခားစီပဲ။

၁၂ႏွစ္… အင္း အဲဒါေတာ့ အေဖလည္းဘယ္သိပါ႔မလဲ ၊ သူက အသက္ႀကီးၿပီဆိုေတာ့ ကေလးတုန္းကအေႀကာင္းေတြ မမွတ္မိႏိုင္ေတာ့ဘူး။

၁၄ႏွစ္… အေဖေတာ့ ထည့္ေၿပာမေနနဲ႔ ၊ သူက ေရွးရုိးသမားႀကီး။

၂၁ႏွစ္… အဘိုးႀကီးလား…ထားပါ ၊ ေအာက္ေနၿပီ ၊ လံုး၀ေအာက္ေနၿပီ။

၂၅ႏွစ္… အေဖလည္း နည္းနည္းပါးပါးေတာ့ သိတယ္ ၊ မသိလို႔လည္း မၿဖစ္ဘူးေလ ၊ လူႀကီးပဲဟာ။

၃၀ႏွစ္… အေဖကိုနည္းနည္းပါးပါး ေမးၿမန္းႀကည့္ရင္ေကာင္းမယ္ထင္တယ္ ၊ ဘာပဲေၿပာေၿပာ သူက အေတြ႕အႀကံဳ အမ်ားႀကီး ရွိတယ္။

၃၅ႏွစ္… အေဖနဲ႔တိုင္ပင္ၿပီးမွပဲ ဒီကိစၥအတြက္ငါတစ္ခုခုလုပ္ႏိုင္မယ္။

၄၀ႏွစ္… အေဖသာဆိုရင္ ဒီကိစၥ ဘယ္လို ေၿဖရွင္းမလဲ မသိဘူး ၊ အေဖက အေတြ႕အႀကံဳ စံုတယ္ ၊ အေၿမာ္အၿမင္လည္း ရွိတယ္။

၅၀ႏွစ္… ဒီကိစၥအခုေနသာ အေဖနဲ႔ တိုင္ပင္ခြင့္ရမယ္ဆိုရင္ ဘယ္ေလာက္ေပးရေပးရ ငါေပးပါတယ္။ အေဖ့အရည္အခ်င္းေတြ သူရွိတုန္းက ေကာင္းေကာင္း သတိမထားခဲ့မိတာ သိပ္ႏွေၿမာစရာေကာင္းတယ္ ၊ တကယ္ဆိုငါ အေဖ့ဆီက အမ်ားႀကီး ရလိုက္ဖို႔ေကာင္းတယ္။

ဗုဒၶဘာသာဟာ အထက္္္္္တန္း ဗုဒၶဘာသာ

ယေန႔ေခတ္လူေတြဟာ ဘာသာအသိတရား တျဖည္းျဖည္းနဲ႔ ေခါင္းပါးလာျပီ။
ဘုရားေတာင္မွ ထိျခင္းငါးပါးနဲ႔ ဦးခ်ရေကာင္းမွန္း
မသိႀကေတာ႔ပါဘူး။ဒီလိုအေျခအေနေတြကိုသိလို ျမတ္စြာဘုရားက
“ေနာင္္အနာဂတ္မွာ ဗုဒၶဘာသာ (၅)မ်ိဳး ကြဲျပားလိမ့္မယ္”ဟု
ေဟာေတာ္မူခဲ့ပါတယ္။အဲ့ဒီ ဗုဒၶဘာသာ(၅)မ်ိဳးကေတာ့
(၁)ကုလ ဗုဒၶဘာသာ
(၂)လာဘ ဗုဒၶဘာသာ
(၃)ဘယ ဗုဒၶဘာသာ
(၄)သဒၶါဓိက ဗုဒၶဘာသာ
(၅)ပညာဓိက ဗုဒၶဘာသာ

(၁)ကုလ ဗုဒၶဘာသာ
ကုလ ဗုဒၶဘာသာဆိုတာ ရိုးရာဗုဒၶဘာသာ ကိုေျပာတာပါ။အေမအေဖက ဗုဒၶဘာသာမို႔ သားသမီးက
ဗုဒၶဘာသာျဖစ္လာ
ရတာပါ။မိဘက ခရစ္ယာန္ဆိုရင္ သားသမီးကလည္း ခရစ္ယာန္။ဒါကို မိရိုးဖလာ
ကုလဗုဒၶဘာသာေပါ့။မိဘက ဗုဒၶဘာသာ
မို႔သာ သားသမီးကဗုဒၶဘာသာျဖစ္လာရတာ ဘုရားရွင္ဘာလို႔ ပြင့္မွန္းမသိ။ဘုရား
ဘာတရားေဟာမွန္းလည္းမသိ။ကိုးကြယ္
ေနတဲ့ ျမတ္စြာဘုရား ဘာေႀကာင့္ကိုးကြယ္ရမွန္းလည္းမသိ။တရားေတာ္ကို
ဘာေႀကာင့္ကိုးကြယ္ရမွန္းမသိ။ဘုရားကိိိုဦးခ်
တာ ဘာရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ ဦးခ်မွန္းမသိ။ဘာေႀကာင့္ဒီေလာက္ ရုိရိုေသေသနဲ႔
အေလးျပဳေနမွန္းကို မသိတာ။လုပ္ေတာ့လုပ္
ေနတာပဲ အသိပညာ ဘာမွမပါတာ။ကုလ ဗုဒၶဘာသာပါ။

(၂)လာဘ ဗုဒၶဘာသာ

လာဘ ဗုဒၶဘာသာဆိုတာ လာဘ္လာဘလိုလို႔ ကိုးကြယ္တဲ့ ဗုဒၶဘာာသာကို ဆိုလိုတာပါ။ဒီဘဝ
စီးပြားေရးေလးတက္မလား
ဆိုျပီးမွ ဘုရားကိုးကြယ္တာမွာ ေရြးျပီးကိုးကြယ္တယ္။ဒီဘုရား ကိုးကြယ္ရင္ေတာ့
လာဘ္လာဘ ေပါမ်ားတယ္ ဟိုဘုရား
ကိုးကြယ္ရင္ေတာ့ စီးပြားေရးတက္တယ္ဆိုျပီး ေရြးကိုးကြယ္တာ လာဘ
ဗုဒၶဘာသာပါ။ဘုရားကိုးကြယ္မွ လာဘ္ေပါမ်ား
မယ္ဆိုရင္ ဘုရားမကိုးကြယ္တဲ့ ခရစ္ယာန္ေတြ ဘာလို႔ လာဘ္ရႊင္ေနလဲ။အဓိက
စီးပြားေရးျဖစ္ေနတယ္ဆိုတာ ဘုရား
ေႀကာင့္မဟုတ္ပါဘူး။ကံ၊ညဏ္၊ဝိရိယ သတၱိေႀကာင့္ပါ။
အိမ္ျခံ ဝယ္မယ္။ေရာင္းမယ္။အိမ္ေနရာေျပာင္းမယ္ဆိုရင္ေတာင္မွ ရက္ရာဇာ ျပႆဒါး
ေရြးေနတာေတြ။ဘုရားေက်ာင္းေဆာင္
ေပၚမွာ ဘုိေတာ္ ဘြားေတာ္ပံုေတြ တင္ထားတာေတြ။ကိုႀကီးေက်ာ္ ၊ မႏွဲေလး အစရွိတဲ့
နတ္ေတြ ကုိးကြယ္တာေတြ။ေဗဒင္
ယံုႀကည္ျပီး ယႀတာေတြ ေခ်လိုက္ႀက စတဲ့ လာဘ္လာဘ လိုခ်င္လို႔ ကိုးကြယ္တဲ့
ဗုဒၶဘာသာမ်ားကို လာဘဗုဒၶဘာသာလို႔
ေခၚပါတယ္။

(၃)ဘယ ဗုဒၶဘာသာ
ဘယ ဗုဒၶဘာသာဆိုတာ ေဘးကိုေႀကာက္္္္္္လို႔
ကိုးကြယ္တာကိုေခၚပါတယ္။အႏၱရာယ္ကင္းဖို႔၊ ေဘးရွင္းဖို႔၊အသက္ရွည္ဖို႔၊
က်န္းမာဖို႔၊ဒီလိုအေတြးအေခၚေတြနဲ႔ ဘုရား ကိုးကြယ္တာကို ဘယ
ဗုဒၶဘာသာဟုေခၚပါသည္။ဒီဘုရား ကိုးကြယ္မွ
အသက္ရွည္မယ္ဆိုရင္ ဘုရားမကိုးကြယ္တဲ့ ခရစ္ယာန္ အစလာမ္ေတြ အသက္ရာေက်ာ္
ရွည္ေနႀကတာ ဘာလို႔ပါလဲ။
ဘာမွမသိဘဲ ရမ္းကိုးကြယ္္္္္္တာ ကုလ ဗုဒဘာသာ၊လာဘ္လာဘ လိုခ်င္လို႔ကိုးကြယ္တာ လာဘ
ဗုဒၶဘာသာ။
ေဘးေႀကာက္ျပီး အကုိးအကြယ္ မွားေနတာ ဘယ ဗုဒၶဘာသာ။ဒီ ကုလ၊လာဘ၊ဘယ ဗုဒၶဘာသာ
(၃)မ်ိဳးကို ေအာက္တန္း
စား ဗုဒၶဘာသာဟုေခၚပါသည္။
ဟိုလူမပါ။ဒီလူမပါ။ဟုိလူပသပါတယ္။ဒီလူပသပါတယ္။လက္ညႈိးထိုး ခြက္လွန္
လုပ္ေနတာေတြကို ဘုရားက သူေတာင္းစား
ဗုဒၶဘာသာပါတဲ့။
ခႏၶာမွာ အသိ၊ဘာသာေရအသိဓာတ္ခံ နည္းေတာ့ လိမ္စားေနတဲ့သူေတြက
လိမ္လို႔ေကာင္းေနပါတယ္။ဘုရားလည္း
ကိုးကြယ္ရေသး၊တရားလည္းကိုးကြယ္ရေသး၊ဆြမ္းဦးကိုလည္း
ေလာင္းလွဴရေသး၊သာသနာေတာ္ကိုလည္း ပစၥည္းေလးပါး
နဲ့ လွဴဒါန္းပူေဇာ္ဆက္ကပ္ရေသး။ဘာအတြက္ ဒါေတြ လုပ္ေနရတာလည္း ဘာအတြက္
သာသနာကိုခ်ီးေျမွာက္ေနတာလည္း
ဘာအတြက္ ေက်ာင္းေဆာက္ေနတာလည္း။စဥ္းစားပါ။ေဝဖန္ပါ။သံုသပ္ပါ။

(၄)သဒၶါဓိက ဗုဒၶဘာသာ
သဒၵါဓိက ဗုဒၶဘာသာဆိုတာ သဒၵါတရားကို အရင္းခံပါတယ္။သဒၵါတရားဆိုတာ
ယံုႀကည္ခ်က္္္္္္္ပါ။ဘုရား၊တရား၊သံဃာကို
တကယ္သက္ဝင္္္္ယံုႀကည္တာကို ေခၚပါတယ္။ယံုႀကည္တဲ့ေနရာမွာလည္း မွန္မွန္ကန္ကန္
ယံုႀကည္တဲ့ သမၼာသဒၵါ နဲ႔ မွားမွား
ယြင္းယြင္း ယံုႀကည္တဲ့ မိစၦာသဒၵါဆိုျပီး (၂)မ်ိဳးရွိပါတယ္။
သမၼာသဒၵါ မွန္မွန္ကန္ကန္ ယံုႀကည္ခ်က္ ဆိုတာ သစၥာတရား သိေတာ္မူတဲ့
ျမတ္စြာဘုုရားဟာ ေဝေနယ် သတၱဝါေတြကို
သူသိသကဲ့သုိ႔ ေမတၱာ ဂရုဏာေတာ္အျပည့္နဲ႔ သစၥာေလးခ်က္
အနက္ကိုေဟာႀကားေတာ္မူခဲ့ပါတယ္။ဒီတရားေတာ္ အနက္
ေတြကိုပိုင္ပိုင္္ႏုိင္ႏုိင္သိေတာ္မူသြားႀကတဲ့ အရိယာသူေတာ္စင္ႀကီးေတြဟာ
နိဗၺာန္ဝင္စံသြားႀကပါတယ္။နိဗၺာန္ဆိုတာ အို ၊ေသ၊
နာ လြတ္ရာပါ။အေသလြတ္ရာ ျပတတ္လို႔ ျမတ္စြာဘုရားအား ကိုးကြယ္ပါ၏ ဆိုတဲ့
ယံုႀကည္ခ်က္ဟာ မွန္ကန္ေသာယံုႀကည္ခ်က္
တရားေတာ္ကို ဘာေႀကာင့္ကိုးကြယ္ရသလဲ။ျမတ္စြာဘုရားေဟာေတာ္မူခဲ့ေသာ တရားေတာ္ကို
ႀကိဳစားအားထုတ္လိုက္လို႔
တရားလမ္းေႀကာင္းးအတိုင္းသာ ေလွ်ာက္သြားႏုိင္ရင္ နိဗၺာန္ေရာက္ပါမည္။ထို
အေသလြတ္ရာ ပို႔ေဆာင္တာ တရားက ပို႔
ေဆာင္တာပါ။ပုဂၢိဳလ္က ပို႔ေဆာင္တာ မဟုတ္ဘူး။
ထိုတရားေတြ မကြယ္မေပ်ာက္ေသးတာ ဘယ္သူ႔ေက်းဇူးပါလဲ ဆိုရင္ သံဃာေတြရဲ့
ေက်ဇူးပါ။ဘုရားရွင္ေဟာေတာ္မူေသာ
ဓမၼကၡႏၶာေပါင္း ရွစ္ေသာင္းေလးေထာင္၊သုတ္ဝိနည္း အဘိဓမၼာတရားေတြ သံဃာေတာ္ေတြက
ေဆာင္ထားတာပါ။ပိဋကသံုးပုံ
ကို သံဃာေတာ္ေတြက ***ေရွာက္ထားတာပါ။သံဃာေတာ္ကို ယံုႀကည္မႈ။ဒါေတြက
ရတနာျမတ္သံုးပါးကို မွန္မွန္ကန္ကန္
ယံုႀကည္တဲ့ သမၼာသဒၵါယံုႀကည္မႈ။
မိစၦာသဒၵါယံုႀကည္မႈက လာဘ္လာဘေပါတယ္။အႏၱရာယ္ကင္းတယ္ဆိုျပီး ကိုးကြယ္ယံုႀကည္ေနတာ
မိစၦာသဒၵါ။လာဘ္လာဘ
ေပါတယ္ဆိုတဲ့ လာဘ ဗုဒၶဘာသာယံုႀကည္ခ်က္၊အႏၱရာယ္ကင္းေအာင္ဆိုျပီး ဘယ
ဗုဒၶဘာသာေတြရဲ့ ယံုႀကည္ခ်က္၊
ဗုဒၶရဲ့ ဂုဏ္ေက်ွဇူးကို ဘာမွနားမလည္ဘဲ သူမ်ားဦးတုိက္လို႔သာ ရမ္းဦးတိုက္ရတဲ့
ကုလ ဗုဒၶဘာသာေတြရဲ့ ယံုႀကည္မႈ
ဒါေတြဟာ မိစၦာသဒၶါေတြပါ။
အေသလြတ္ရာလမ္းကို ျပတတ္လို႔ ၊ အေသလြတ္ရာ ပို႔ေဆာင္ႏိုင္လို႔၊ အေသလြတ္ရာ
တရားကိုေဆာင္ထားႏုိင္လုိ႔ ရတနာ
သံုးပါးကို ကုိးကြယ္ပါ၏ ဆိုတဲ့ သမၼာသဒၵါ။အႏွစ္သာရမရွိတာကို မရွိဘူးလို႔
သိပါတယ္။အႏွစ္သာရ ရွိတာကိုု ရွိတယ္လို႔သိပါ
တယ္။မွားတာကို မွားတယ္လို႔ သိတယ္။မွန္တာကို မွန္တယ္လို႔သိတယ္။သိတဲ့
အျပင္၊အမွားလမ္းကို ေရွာင္၊အမွန္လမ္းကို
ေဆာင္တာသည္ သမၼာသဒၵါ ရွိတဲ့ သဒၵါဓိက ဗုဒၶဘာသာပါ။

(၅)ပညာဓိက ဗုဒၶဘာသာ
သစၥာတရားကို ေသခ်ာသိတဲ့ ဗုဒၶဘာသာကို ပညာဓိက ဟုေခၚသည္။ပညာဓိက ဗုဒၶဘာသာဟာ
တရားေတာ္ကို ယံုႀကည္တယ္။
တရားေတာ္ကို ဘယ္လိုယံုႀကည္ တာလည္းဆိုေတာ့ ရမ္းယံုႀကည္တာမဟုတ္ဘဲ ခႏၱာအသိနဲ့
အေသအခ်ာသိျပီး ယံုတယ္။ထိုသို
သိတာကို ပညာ ဟုေခၚပါသည္။သစၥာေလးပါးကို အေသအခ်ာ ပညာနဲ႔သိတဲ့ ဗုဒၶဘာသာ၊
ျဖစ္ပ်က္မႈေတြကို သိတဲ့ ဗုဒၶဘာသာ
ျဖစ္ပ်က္ျမင္တာ ခႏၱာက ျမင္တာလား ပညာကျမင္တာလားဆိုေတာ့ ပညာကျမင္တာပါ။ပညာဓိက
ဗုဒၶဘာသာပါ။ဘုရားက
မင္းတုိ႔ခႏၱာ ထဲမွာ ျဖစ္္တာနဲ့ ပ်က္္တာပဲ ရွိတာလို႔ေဟာခဲ့ပါတယ္။ဒါကို
ကိုယ္တိုင္ သစၥာတရားကို ေသခ်ာသိျပီး က်င့္ႀကည့္
လိုက္ေတာ့ ျမင္တယ္။ကိုယ္တိုင္ျမင္ေတာ့ ယံုႀကည္လာတယ္။ယံုႀကည္ေတာ့
သဒၵါ၊ျဖစ္ပ်က္ျမင္တာက ပညာ။
ထိုေႀကာင့္ သဒၵါနဲ႔ပညာ သြားျပီး တြဲေနပါတယ္။သဒၵါနဲ႔ ပညာဟာ တြဲလ်က္ပါတဲ့။
သဒၵါတရား မွန္မွန္ကန္ကန္ နဲ႔သာ ႀကိဳးစားမယ္ဆိုရင္ အပါယ္ေလးပါးမွ
လြတ္ေျမာက္္္ႏိုင္၏။
တို႔မွာ အပါယ္မ်ိဳးေစ့ေတြ၊အပါယ္က် ေႀကာင္းကံေတြ လုပ္ထာတာရွိတယ္။ဒါေတြကို
ဘယ္သူမွ ဝင္တားလို႔ မရပါဘူး။
သူကိုတားခ်င္ရင္၊ သူကိုအက်ိဳးမေပးေစခ်င္ရင္ ဘာနဲ့ျဖတ္ရမလဲ ဆိုေတာ့ ဥာဏ္နဲ႔
ျဖတ္ရမယ္။ဥာဏ္နဲ႔ ျဖတ္လိုက္လို႔
ျဖစ္ပ်က္မဂ္ဆိုက္ေနတဲ့ ပုဂၢိဳလ္မွာ သဒၵါလည္းပါတယ္၊ပညာလည္းပါတယ္။ဒါသည္ သဒၵါဓိက
ႏွင့္ ပညာဓိက ဗုဒၶဘာသာ
ျဖစ္ပါသည္။
သဒၵါဓိက ႏွင့္ ပညာဓိက ဗုဒၶဘာသာဟာ အထက္္္္္တန္း ဗုဒၶဘာသာပါ။
သဒၶါႏွင့္ ပညာ balance( ဟန္ခ်က္ညီ)ဘို႕လဲ လုိပါတယ္၊ သဒၶါလြန္ကဲ ပညာနဲျပန္ရင္
(ႏွစ္လုံးလွ လူမုိက္ၾကီး) သူေတာ္ေကာင္းလူအၾကီးျဖစ္သြားပါတယ္၊
ဆင္ျခင္တုံတရားနဲပါးသူေတြက (superstitious rites, scarified,
prayer,)အက်ိဳးမရွိတဲ့ေနရာေနမွာ ကိုယ့္အခ်ိန္ေတြကို အသုံးခ်ေနၾကပါတယ္။
သဒၶါနဲျပီး ပညာကဲေနျပန္ရင္လဲ ပညာရွိလူမိုက္ၾကီး ျဖစ္ႏုိင္ပါတယ္။ ဆုိလုိတာက
ဘယ္အရာမဆုိ အစြန္းမေရာက္ေစဘုိ႕ပါဘဲ။